Inleiding

De Lutherse Kerk ontstond uit de Reformatie van de zestiende eeuw. De beweging werd vooral verbonden met Maarten Luther, die zich verzette tegen bepaalde leerstellingen en praktijken van de middeleeuwse Rooms-Katholieke Kerk. Lutheranen benadrukken sterk het gezag van de Bijbel, de genade van God en de rechtvaardiging door het geloof. Daarmee staan zij op verschillende belangrijke punten dichter bij het Nieuwe Testament dan sommige andere historische kerken. Toch zijn er ook fundamentele verschillen met het kerk- en reddingsmodel dat we in het Nieuwe Testament aantreffen.

De centrale vraag van deze studie is daarom:

Daarbij wordt eerst weergegeven wat Lutheranen zelf leren en vervolgens gekeken welke vragen vanuit het Nieuwe Testament kunnen worden gesteld.

1. Het ontstaan van de Lutherse Kerk

De Lutherse beweging ontstond in de zestiende eeuw binnen de westerse kerk.

Maarten Luther, een Duitse monnik en theoloog, werd een belangrijke figuur in de Reformatie. In 1517 publiceerde hij zijn beroemde 95 stellingen. Zijn kritiek richtte zich onder andere op de handel in aflaten en op de manier waarop de kerk leer en gezag uitoefende.

De Lutheran World Federation beschrijft Luther als degene die in 1517 een beweging van kerkelijke hervorming in gang zette. Een belangrijk document werd vervolgens de Augsburgse Confessie, opgesteld door Philipp Melanchthon en in 1530 aan keizer Karel V voorgelegd. De Augsburgse Confessie werd het belangrijkste confessionele document van het lutheranisme. Een Lutherse bron benadrukt dat de Reformatie zichzelf niet zag als het eenvoudig oprichten van een volledig nieuwe kerk:

De Lutherse visie is dus dat de Reformatie bedoeld was om de bestaande kerk terug te brengen naar het Evangelie en de Schrift.

De vraag vanuit het Nieuwe Testament

De belangrijke vraag is echter: Moet de kerk worden hervormd door terug te gaan naar een later kerkelijk verleden, of moet zij rechtstreeks worden teruggebracht naar het patroon dat we in het Nieuwe Testament vinden? De apostel Paulus schreef:

2. Christus is het hoofd van de gemeente

Lutheranen belijden dat Christus het hoofd van de Kerk is. Het Nieuwe Testament zegt:

En:

Hierover bestaat weinig verschil. De belangrijke vervolgvraag is echter: Hoe moet de gemeente die Christus toebehoort georganiseerd worden? Daar ontstaan verschillen tussen het Nieuwe Testament en de latere Lutherse kerkstructuur.

3. De Bijbel als hoogste gezag

Hier ligt juist een belangrijk sterk punt van de Lutherse belijdenis. De Lutheran World Federation zegt:

De LCMS formuleert het eveneens zeer duidelijk:

Dit uitgangspunt ligt dicht bij het Bijbelse principe:

De vraag is vervolgens niet zozeer of Lutheranen de Bijbel als gezaghebbend beschouwen, maar: Wordt iedere Lutherse leerstelling ook werkelijk rechtstreeks door de Schrift geleerd?

4. De Lutherse Belijdenisgeschriften

Lutheranen hebben naast de Bijbel officiële belijdenisgeschriften, verzameld in het Book of Concord van 1580. Daarin staan onder andere:

• de Augsburgse Confessie;

• de Apologie van de Augsburgse Confessie;

• de Kleine Catechismus van Luther;

• de Grote Catechismus;

• de Schmalkaldische Artikelen;

• de Formule van Concord.

De LCMS zegt:

Lutheranen zeggen dus niet dat de belijdenisgeschriften een tweede geïnspireerde Bijbel zijn. Zij zien ze als een juiste uitleg van de Bijbel.

De Bijbelse vraag

De apostelen geven echter de opdracht:

Daarom moeten ook Lutherse belijdenisgeschriften aan de Schrift worden getoetst.

5. Rechtvaardiging door het geloof

Dit is waarschijnlijk het meest kenmerkende leerstuk van het lutheranisme. De Augsburgse Confessie zegt:

De Lutheran World Federation vat het samen als:

Het Nieuwe Testament zegt inderdaad:

Hier moeten we echter zorgvuldig lezen wat Paulus bedoelt met "werken der wet". Het Nieuwe Testament leert eveneens:

Daarom is een belangrijk studiepunt: Hoe verhouden Paulus' woorden over rechtvaardiging door geloof zich tot Jakobus' woorden over geloof dat door gehoorzaamheid zichtbaar wordt? Het Nieuwe Testament leert niet „alleen geloof”, maar een geloof dat het evangelie gehoorzaamt. Het gaat daarbij niet om werken waarmee iemand zijn redding verdient. Het gaat om een geloof dat God vertrouwt en daarom ook doet wat God vraagt. De Bijbel leert dat wij door Gods genade worden gered door geloof, maar het Bijbelse geloof is geen passief geloof. Het is een geloof dat reageert op Gods wil en zich uit in gehoorzaamheid. „Het probleem ontstaat wanneer ‘Sola Fide’ wordt opgevat als: ‘alleen geloven, zonder dat gehoorzaamheid aan het evangelie noodzakelijk is.’ De Bijbel spreekt over geloof dat gehoorzaamt. Redding is Gods genade, ontvangen door geloof, maar dit geloof reageert op Gods geboden.”

6. Genade, geloof en gehoorzaamheid

Lutheranen benadrukken dat goede werken geen betaling voor de redding zijn. De Augsburgse Confessie zegt:

Maar:

Dat onderscheid is belangrijk. Het Nieuwe Testament leert eveneens dat redding niet verdiend kan worden alsof mensen God iets verschuldigd maken. Maar het leert ook gehoorzaamheid:

Daarom moet worden gevraagd: Is geloof in het Nieuwe Testament alleen een innerlijke overtuiging, of omvat geloof ook gehoorzaamheid aan Christus?

7. De sacramenten

De Lutherse Kerk spreekt traditioneel over twee sacramenten:

• de Heilige Doop;

• het Avondmaal van de Heer.

De ELCA omschrijft een sacrament als een handeling die door Christus is ingesteld, een materieel element gebruikt en door het Woord Gods belofte draagt. De ELCA zegt:

De LCMS noemt Woord, Doop en Avondmaal de middelen waardoor God zijn genade aan mensen geeft. Het Nieuwe Testament spreekt inderdaad over de instelling van de doop en het Avondmaal.

De vraag is: Komt de Lutherse sacramentele uitleg overeen met de manier waarop de apostelen deze handelingen beschreven?

8. De Lutherse visie op de doop

De Lutherse Kerk ziet de doop als veel meer dan een symbolische handeling. De Augsburgse Confessie zegt:

De Lutherse Grote Catechismus zegt bovendien:

Lutheranen verbinden de doop daarom met vergeving, genade en het werk van de Heilige Geest. Handelingen 2:38 zegt:

Dat is een belangrijk punt van overeenkomst. Maar er is ook een fundamenteel verschil.

9. De kinderdoop

Lutheranen dopen ook baby's. De Augsburgse Confessie zegt:

Luther verdedigt de kinderdoop eveneens uitvoerig in de Grote Catechismus.

Het probleem vanuit het Nieuwe Testament

Wanneer we de voorbeelden van bekering in Handelingen bekijken, zien we:

1. mensen horen het Evangelie;

2. zij geloven;

3. zij bekeren zich;

4. zij worden gedoopt.

Bijvoorbeeld:

En de Ethiopiër:

Daarom is de centrale vraag: Waar vinden we in het Nieuwe Testament een duidelijk voorbeeld van de doop van een baby? Dat voorbeeld wordt niet gegeven.

10. De betekenis van de doop

Lutheranen leren dat God door de doop daadwerkelijk zijn belofte en genade geeft. Tegelijk zegt de Augsburgse Confessie dat het niet simpelweg de uiterlijke handeling is die iemand automatisch rechtvaardigt:

Dit is belangrijk. De Lutherse leer zegt dus niet eenvoudig: "Water maakt iemand automatisch gered." Het sacrament wordt verbonden met Gods belofte en geloof.

Toch blijft de vraag: Waarom wordt een persoon gedoopt voordat er een persoonlijke belijdenis van geloof en bekering heeft plaatsgevonden?

11. Het Avondmaal van de Heer

De Lutherse Kerk leert dat Christus werkelijk aanwezig is in het Avondmaal. De Augsburgse Confessie zegt:

De Lutherse Kerk leert dus niet dat het Avondmaal alleen een symbolische herinneringsmaaltijd is. Ook de LCMS benadrukt dat het lichaam en bloed van Christus werkelijk aanwezig zijn in, met en onder brood en wijn. Jezus zei:

En:

12. De Eucharistie / het Avondmaal als werkelijke tegenwoordigheid

Dit punt kan eenvoudig worden samengevat: De Lutherse Kerk leert dat Christus werkelijk aanwezig is in het brood en de wijn van het Avondmaal. Daarmee verschilt het klassieke lutheranisme bijvoorbeeld van een zuiver symbolische uitleg. De Lutherse Kerk verwerpt tegelijkertijd de rooms-katholieke verklaring van transsubstantiatie. De LCMS legt uit dat Lutheranen niet proberen filosofisch te verklaren hoe Christus lichamelijk aanwezig kan zijn, maar zich vasthouden aan de woorden van Christus.

De Bijbelse vraag

De apostel Paulus noemt het brood:

Er is dus zeker een bijzondere betekenis van het Avondmaal. De vraag is vervolgens: Moeten we Christus' woorden letterlijk verstaan als een lichamelijke aanwezigheid in brood en wijn, of beschrijft Paulus een geestelijke gemeenschap met Christus?

13. Het Avondmaal is geen nieuw offer

Hier verschilt het klassieke lutheranisme duidelijk van de rooms-katholieke misopvatting. De Augsburgse Confessie verwerpt het idee dat de mis een nieuw offer voor zonden zou zijn. Zij verwijst naar:

Hebreeën 10:12 zegt:

Daarmee stelt het lutheranisme: Het kruisoffer van Christus is volledig en hoeft niet opnieuw gebracht te worden. Dat is een belangrijk verschil met de rooms-katholieke opvatting van de mis als offer.

14. De Kerk

De Augsburgse Confessie definieert de kerk als:

Dit is interessant omdat de Lutherse definitie sterk verbonden is met:

• het Evangelie;

• de sacramenten;

• de gelovigen.

De kerk is dus niet in de eerste plaats een gebouw of een menselijke organisatie. Ook het Nieuwe Testament zegt:

En:

15. Het kerkelijk ambt

De Lutherse Kerk heeft een bijzonder ambt van predikant/pastor. De Augsburgse Confessie zegt:

En:

Het Nieuwe Testament kent eveneens ambtsdragers.

We lezen over:

• oudsten / opzieners;

• diakenen;

• evangelisten.

Zie bijvoorbeeld: 1 Timoteüs 3; Titus 1:5-9; Handelingen 14:23; Filippenzen 1:1.

De vraag

Het Nieuwe Testament spreekt echter over meerdere oudsten in plaatselijke gemeenten. De vraag is daarom: Is het Lutherse pastorale ambt precies hetzelfde als het ambt van oudsten/opzieners dat we in het Nieuwe Testament vinden?

16. Plaatselijke gemeente en kerkverband

Lutherse gemeenten maken deel uit van grotere kerkverbanden en synodes. De Bijbel laat zien dat gemeenten met elkaar konden samenwerken. Bijvoorbeeld:

• Antiochië en Jeruzalem — Handelingen 15;

• gemeenten in Macedonië en Achaje — 2 Korintiërs 8;

• gemeenten die elkaar hielpen — Romeinen 15.

Maar iedere plaatselijke gemeente had ook eigen leiding. Paulus zei tegen de oudsten van Efeze:

De vraag is daarom: Hoe ver mag een bovenlokaal kerkverband gaan in het bepalen van de leer en praktijk van plaatselijke gemeenten?

17. Belijdenis en vergeving van zonden

Lutheranen kennen ook de praktijk van persoonlijke biecht en absolutie. De Augsburgse Confessie zegt:

Lutheranen baseren dit onder andere op Jezus' woorden:

Hier ligt een interessant verschil. Het Nieuwe Testament geeft christenen inderdaad de opdracht elkaar zonden te belijden:

De vraag is echter: Geeft het Nieuwe Testament een afzonderlijk kerkelijk ambt waarin een predikant persoonlijk absolutie verleent als vaste praktijk voor iedere gelovige?

18. Maria en de heiligen

De Lutherse Reformatie verwierp de rooms-katholieke praktijk van het aanroepen van Maria en de heiligen. Lutheranen erkennen Maria als moeder van Jezus en als gelovige vrouw. De Augsburgse Confessie zegt dat Maria:

is, waarmee zij de klassieke christologische belijdenis over Christus als waarachtig God en mens bevestigen. Maar Lutheranen leren niet dat christenen tot Maria of overleden heiligen moeten bidden. Het Nieuwe Testament zegt:

19. Afbeeldingen en kerkelijke symbolen

Lutheranen hebben afbeeldingen niet volledig verworpen. Er bestaan Lutherse kerken met:

• kruisen;

• afbeeldingen van Christus;

• schilderingen;

• glas-in-loodramen;

• liturgische kunst.

Een officiële LCMS-bron merkt bijvoorbeeld op dat zowel lege kruisen als kruisen met het lichaam van Christus binnen het lutheranisme voorkomen. Het verschil met de Orthodoxe Kerk is dus belangrijk. Lutheranen beschouwen afbeeldingen niet als noodzakelijk onderdeel van de christelijke eredienst. De vraag vanuit het Nieuwe Testament is: Welke plaats moeten afbeeldingen krijgen in de eredienst? Jezus zei:

20. Zonde, vrije wil en Gods genade

Een belangrijk onderdeel van de Lutherse leer is de erfzonde. De Augsburgse Confessie stelt:

Volgens de Lutherse leer kan de mens zichzelf niet tot God brengen. Redding is volledig afhankelijk van Gods genade. Daarmee wordt voorkomen dat iemand denkt: „Ik heb mezelf gered.” De Bijbel zegt:

Maar Paulus vervolgt:

Wat leert de Bijbel over zonde en verantwoordelijkheid?

• Door Adam kwamen zonde en dood in de wereld, en de dood ging over alle mensen. — Romeinen 5:12-14

• Door Christus zullen alle mensen opstaan. — Johannes 5:28-29

• Ieder mens is persoonlijk verantwoordelijk voor zijn eigen daden en zal daarvoor geoordeeld worden. — 2 Korintiërs 5:10; Openbaring 20:11-15

• Ieder mens sterft eenmaal en daarna volgt het oordeel. — Hebreeën 9:27

• De geestelijke dood wordt beschreven als het gevolg van leven in zonden en overtredingen. — Efeziërs 2:1

Adam bracht zonde en lichamelijke dood in de wereld, maar ieder mens wordt persoonlijk verantwoordelijk voor zijn eigen zonden. Gods genade biedt in Christus redding aan; die genade sluit een leven van gehoorzaamheid niet uit (Efeziërs 2:8-10).

21. Het grote verschil: het reddingsplan

Hier ligt een van de belangrijkste verschillen met de Gemeente van Christus.

Lutherse benadering

De mens wordt gerechtvaardigd:

door Gods genade → door het geloof → om Christus' wil.

De doop wordt daarbij gezien als een middel waardoor God zijn genade en vergeving schenkt.

Nieuwe Testament

Het Nieuwe Testament beschrijft bekering en redding op verschillende manieren:

• het Evangelie horen — Romeinen 10:17;

• geloven — Johannes 8:24;

• zich bekeren — Handelingen 2:38;

• Christus belijden — Romeinen 10:9-10;

• zich laten dopen — Handelingen 2:38; 22:16;

• volharden — Openbaring 2:10.

Jezus zei:

De vraag is daarom: Hoe passen alle elementen van het Nieuwtestamentische reddingsplan samen met de Lutherse formulering van rechtvaardiging door geloof alleen?

22. De Reformatie opnieuw getoetst

De Lutherse Reformatie heeft belangrijke Bijbelse waarheden opnieuw sterk benadrukt:

• het gezag van de Schrift;

• de genade van God;

• Christus als enige Redder;

• de noodzaak van geloof;

• het éénmalige offer van Christus;

• het afwijzen van menselijke verdiensten als grond voor rechtvaardiging.

Maar het feit dat een kerk een aantal Bijbelse waarheden benadrukt, betekent niet automatisch dat al haar leerstellingen overeenkomen met het Nieuwe Testament. Daarom blijft Handelingen 17:11 een belangrijk voorbeeld:

Dat is ook de juiste houding tegenover de Lutherse leer. Niet: "Luther zei het, dus het is waar." Maar: "Wat zegt de Schrift?"

Samenvatting van de belangrijkste verschillen

Conclusie

De Lutherse Kerk heeft in vergelijking met veel andere historische kerken een sterke nadruk op de autoriteit van de Bijbel en op redding door Gods genade in Christus. Daarom moet een eerlijke studie erkennen dat zij belangrijke Bijbelse waarheden verdedigt. Maar juist daarom is het belangrijk om de Lutherse leer verder te onderzoeken.

De belangrijkste vragen zijn:

Waarom wordt de kinderdoop toegepast als de voorbeelden in Handelingen steeds betrekking hebben op mensen die het Evangelie horen en geloven?

Waarom wordt het pastorale ambt anders georganiseerd dan het plaatselijke leiderschap door oudsten dat we in het Nieuwe Testament zien?

Hoe moet "geloof alleen" worden begrepen in het licht van teksten die geloof verbinden met bekering, gehoorzaamheid en de doop?

En uiteindelijk:

Paulus schrijft:

Daarom moet ook de Lutherse Kerk worden getoetst aan het apostolische onderwijs van het Nieuwe Testament.