1. Inleiding: wie is God werkelijk?

Wie wil weten wie God is, moet verder kijken dan menselijke voorstellingen, tradities of gevoelens over God. We nemen de Bijbel als uitgangspunt. We proberen niet een beeld van God te maken dat bij onze voorkeuren past, maar laten de Schrift zelf spreken.

Volgens deze gedachte zouden we in het Oude en Nieuwe Testament eigenlijk twee verschillende goden ontmoeten. Die conclusie houdt echter geen stand wanneer we de Bijbel in zijn geheel lezen.

• De God van het Oude Testament is liefdevol, genadig, geduldig en vergevingsgezind.

• De God van het Nieuwe Testament is niet alleen liefdevol, maar ook heilig, rechtvaardig en een Rechter.

• In beide Testamenten zien we Gods afkeer van het kwaad, Zijn verlangen naar bekering en Zijn bereidheid om mensen genade te schenken.
  

De kern van deze studie is daarom: God verandert niet van karakter. Zijn handelen verschilt naargelang de omstandigheden, de verbondsrelatie en de reactie van mensen, maar Zijn heiligheid, liefde, rechtvaardigheid en trouw blijven één samenhangend geheel. Jakobus 1:17 zegt over God:

We onderzoeken Zijn karakter aan de hand van de Bijbel, vergelijken beide Testamenten en bekijken wat deze eigenschappen concreet betekenen voor ons leven in de 21ste eeuw.

2. God is heilig

Wat betekent Gods heiligheid?

Heiligheid betekent dat God volkomen zuiver is, afgescheiden van het kwaad en zonder zonde. God past Zijn normen niet aan om het kwaad aanvaardbaar te maken. Zijn heiligheid vormt de maatstaf voor wat goed en kwaad is.

Leviticus 19:2:

God sprak deze woorden tot Israël. Zijn volk moest in het dagelijkse leven laten zien dat het Hem toebehoorde. De verzen die volgen, verbinden heiligheid met respect voor ouders, rechtvaardigheid, zorg voor armen en eerlijkheid tegenover anderen. 1 Petrus 1:15-16 roept christenen eveneens op heilig te leven en verwijst daarbij naar dezelfde opdracht uit Leviticus. Dit is belangrijk: Petrus introduceert geen nieuwe God met nieuwe normen. Hij past Gods reeds geopenbaarde heiligheid toe op christenen.

Voorbeeld uit het dagelijks leven

Denk aan een medewerker die verantwoordelijk is voor de kwaliteitscontrole van drinkwater. Hij mag een verontreiniging niet goedkeuren omdat de producent anders geld verliest of omdat iedereen de overtreding door de vingers ziet. Zijn taak vereist een duidelijke norm. Gods heiligheid gaat uiteraard veel verder dan menselijke kwaliteitscontrole. Maar het voorbeeld maakt duidelijk waarom liefde niet betekent dat alles zomaar goedgekeurd kan worden. Wie mensen werkelijk liefheeft, neemt ook het kwaad dat hen beschadigt ernstig.

Wat betekent dit voor ons?

• We mogen zonde niet goedpraten omdat ze populair is.

• We moeten onze eigen fouten even ernstig nemen als die van anderen.

• Heilig leven betekent niet dat we onszelf beter achten dan anderen, maar dat we ons door Gods Woord laten corrigeren.
  

Kerntekst: 1 Petrus 1:15-16.

3. God is liefdevol

Wat betekent Gods liefde?

Gods liefde is meer dan een vriendelijk gevoel. Ze komt tot uiting in Zijn zorg, Zijn geduld, Zijn waarschuwingen en Zijn bereidheid om redding mogelijk te maken. Exodus 34:6-7 beschrijft God als barmhartig en genadig, lankmoedig en groot van goedertierenheid en trouw. Tegelijk maakt de tekst duidelijk dat Hij schuld niet eenvoudigweg als onbelangrijk beschouwt. Dit is een van de belangrijkste teksten voor het begrijpen van Gods karakter. Liefde en rechtvaardigheid worden hier niet tegenover elkaar geplaatst: ze behoren beide tot Gods openbaring van Zichzelf. In Hosea 11:1-9 zien we Gods bewogenheid over Israël. Ondanks de ontrouw van Zijn volk spreekt God over Zijn ontferming. Zijn liefde blijkt niet oppervlakkig te zijn, maar diep en vol mededogen.

Johannes 3:16 zegt:

Romeinen 5:8 verklaart dat God Zijn liefde voor ons juist hierin bewijst dat Christus voor ons gestorven is toen wij nog zondaars waren. Het kruis is dus geen bewijs dat God in het Nieuwe Testament plotseling liefdevol geworden is. Het is de grote openbaring van de liefde die al bij God aanwezig was.

Voorbeeld uit het dagelijks leven

Een goede ouder geeft een kind niet altijd zijn zin. Wanneer een jongere onverantwoordelijk handelt, kan een ouder grenzen stellen, een privilege tijdelijk beperken en tegelijk beschikbaar blijven om te helpen. De grens is niet noodzakelijk een gebrek aan liefde. Ze kan juist voortkomen uit de wens om het kind te beschermen en te helpen groeien. Het voorbeeld heeft uiteraard zijn grenzen: God is niet slechts een menselijke ouder en Zijn handelen is volmaakt. Toch helpt het ons begrijpen dat liefde en correctie elkaar niet uitsluiten.

Wat betekent dit voor ons?

• We moeten mensen niet alleen liefhebben wanneer ze het met ons eens zijn.

• We mogen iemand op zijn gedrag aanspreken zonder hem als persoon af te schrijven.

• We mogen Gods geboden niet automatisch als beperkingen zien; ze staan in verband met Zijn wijsheid en goedheid.
  

Kernteksten: Exodus 34:6-7; Johannes 3:16; Romeinen 5:8.

4. God is genadig en barmhartig

Wat is het verschil tussen genade en barmhartigheid?

• Genade is Gods onverdiende gunst: Hij schenkt goedheid die wij niet kunnen opeisen als loon.

• Barmhartigheid is Gods bewogenheid tegenover mensen in nood, ellende en schuld.

Deze eigenschappen zijn nauw met elkaar verbonden. God is niet verplicht ons redding te geven, maar Hij heeft uit liefde een weg tot verzoening geopend. Psalm 103:8-12 beschrijft God als barmhartig, genadig en geduldig. De psalm spreekt over Gods vergeving en vergelijkt de afstand tussen onze overtredingen en ons met de afstand tussen oost en west. Let ook op vers 10: God handelt niet met ons overeenkomstig onze ongerechtigheden en vergeldt ons niet naar onze zonden. Dat is geen bewering dat zonde onbelangrijk is, maar een lofzang op Zijn ontferming. In Jona 3:10–4:2 zien we dat God de inwoners van Nineve niet vernietigt wanneer zij zich bekeren. Jona kent Gods barmhartigheid, maar vindt het moeilijk te aanvaarden dat deze ook aan zijn vijanden wordt bewezen.

Efeziërs 2:4-5 leert dat God rijk is aan barmhartigheid en ons uit genade levend maakt met Christus. Titus 3:4-5 verbindt Gods goedheid en mensenliefde met Zijn redding, die niet voortkomt uit onze eigen gerechtigheid, maar uit Zijn barmhartigheid. Deze teksten moeten samen gelezen worden met de oproep tot geloof, bekering en doop in het Nieuwe Testament. Gods genade is niet iets dat wij verdienen; onze gehoorzaamheid is evenmin een reden om te roemen alsof we God iets verschuldigd kunnen maken. We reageren op Zijn genade in geloof en vertrouwen.

Voorbeeld uit het dagelijks leven

Iemand maakt op het werk een ernstige fout en veroorzaakt schade. De verantwoordelijke kan de fout erkennen, de schade laten herstellen en de persoon begeleiden om herhaling te voorkomen. Wanneer de verantwoordelijke vervolgens bereid is de persoon een nieuwe kans te geven, is dat genade. Wanneer hij ook aandacht heeft voor de moeilijke omstandigheden waarin de persoon verkeert, zien we iets van barmhartigheid. Vergeving betekent echter niet automatisch dat alle gevolgen verdwijnen. Herstel kan nog steeds nodig zijn.

Wat betekent dit voor ons?

Wie zelf leeft van genade, kan moeilijk volhouden dat anderen nooit een tweede kans verdienen. Tegelijk mogen we genade niet gebruiken als excuus om bewust in het kwaad te blijven leven.

Kernteksten: Psalm 103:8-12; Jona 3:10–4:2; Efeziërs 2:4-10; Titus 3:4-7.

5. God is rechtvaardig

Wat betekent Gods rechtvaardigheid?

God is niet willekeurig. Hij verdraait de waarheid niet, bevoordeelt niemand op grond van status en noemt het kwaad niet goed. Zijn rechtvaardigheid betekent ook dat Hij rekenschap vraagt van mensen. Liefde zonder rechtvaardigheid zou betekenen dat slachtoffers en daders uiteindelijk niet werkelijk verschillend behandeld hoeven te worden. De Bijbel leert iets anders.

Deuteronomium 32:4 noemt God de Rots en verklaart dat al Zijn wegen recht zijn. Micha 6:8 vat samen wat God van de mens verlangt: recht doen, trouw liefhebben en ootmoedig wandelen met God. Deuteronomium 10:17-19 leert dat God niet partijdig is en de vreemdeling liefheeft door hem voedsel en kleding te geven. Israël moet daarom ook zelf de vreemdeling liefhebben. Gods rechtvaardigheid beperkt zich dus niet tot het bestraffen van overtredingen. Ze heeft ook gevolgen voor de manier waarop mensen met elkaar omgaan.

Romeinen 2:6-11 leert dat God ieder mens naar zijn werken oordeelt en geen aanzien des persoons kent. Romeinen 3:23-26 verbindt menselijke zonde met Gods rechtvaardigheid en de verlossing door Christus. God biedt vergeving aan, maar doet dat niet door te verklaren dat zonde nooit heeft bestaan. De verlossing in Christus staat juist in verband met de vraag hoe God rechtvaardig blijft en tegelijk de gelovige rechtvaardigt.

Voorbeeld uit het dagelijks leven

Stel dat een rechter een rijke zakenman vrijspreekt van een bewezen misdrijf, terwijl een arme burger voor hetzelfde misdrijf wordt veroordeeld. Dat zou onrechtvaardig zijn. Een rechtvaardige rechter beoordeelt de zaak op basis van bewijs en recht, niet op basis van rijkdom, populariteit of persoonlijke voorkeur. Gods oordeel is volmaakt en gaat verder dan dat van menselijke rechters, die zich kunnen vergissen. Maar het voorbeeld maakt duidelijk waarom Gods onpartijdigheid een wezenlijk onderdeel van Zijn goedheid is.

Wat betekent dit voor ons?

• We mogen mensen niet anders behandelen vanwege hun rijkdom, afkomst of invloed.

• We moeten eerlijk zijn, ook wanneer eerlijkheid ons persoonlijk nadeel oplevert.

• We mogen onrecht niet negeren om de vrede oppervlakkig te bewaren.

• We moeten zowel daders als slachtoffers als mensen behandelen die rekenschap verschuldigd zijn aan God.
  

Kernteksten: Deuteronomium 32:4; Micha 6:8; Romeinen 2:6-11; Romeinen 3:23-26.

6. God is geduldig, maar niet onverschillig

Hoe lang geeft God mensen de tijd?

Gods geduld is de bereidheid om niet onmiddellijk met het oordeel in te grijpen. Hij geeft mensen tijd om hun verkeerde weg te verlaten. Maar geduld betekent niet dat het kwaad Hem niets doet of dat Zijn oordeel nooit zal komen.

Genesis 6:5-7 beschrijft de ernst van het kwaad vóór de zondvloed. Toch vertelt 1 Petrus 3:20 later dat Gods geduld wachtte in de dagen van Noach. In Genesis 15:16 wordt bovendien gezegd dat de ongerechtigheid van de Amorieten nog niet haar volle maat heeft bereikt. Deze tekst laat zien dat Gods handelen niet willekeurig of ongeduldig is. In het verhaal van Nineve krijgt de stad gelegenheid zich te bekeren. Gods geduld blijkt uit het feit dat Hij op hun reactie acht slaat.

2 Petrus 3:9 zegt dat de Heer niet traag is met Zijn belofte, maar geduld heeft en niet wil dat mensen verloren gaan, maar dat zij tot bekering komen. Romeinen 2:4 waarschuwt dat Gods goedheid, verdraagzaamheid en geduld bedoeld zijn om ons tot bekering te leiden. De gedachte dat Gods geduld betekent dat er geen oordeel komt, wordt dus door het Nieuwe Testament zelf tegengesproken.

Voorbeeld uit het dagelijks leven

Een leerkracht die merkt dat een leerling herhaaldelijk zijn opdrachten niet uitvoert, kan eerst uitleg geven, waarschuwen en hulp aanbieden. Hij hoeft niet bij de eerste fout de zwaarste maatregel te nemen. Maar als de leerling iedere waarschuwing bewust blijft negeren, kunnen er gevolgen volgen. De geduldige leerkracht is niet onverschillig. Hij geeft de leerling juist gelegenheid om zijn gedrag te veranderen.

Wat betekent dit voor ons?

We mogen Gods geduld niet misbruiken door te denken: “Ik kan later altijd nog veranderen.” Niemand heeft de garantie dat hij onbeperkt tijd krijgt. Tegelijk moeten wij niet te snel concluderen dat iemand hopeloos is. Zolang iemand leeft, moeten wij hem blijven oproepen tot bekering en hem niet behandelen alsof zijn verleden zijn toekomst definitief bepaalt.

Kernteksten: Genesis 15:16; Romeinen 2:4; 2 Petrus 3:9.

7. God is trouw en houdt Zich aan Zijn woord

Waarom is Gods trouw belangrijk?

Een trouw persoon is betrouwbaar: zijn woorden en daden spreken elkaar niet tegen. Gods trouw betekent dat Hij Zijn beloften niet vergeet en Zijn voornemens niet lichtvaardig opgeeft. Dat betekent niet dat iedere Bijbelse belofte zonder onderscheid aan iedere gelovige vandaag persoonlijk is gericht. We moeten steeds onderzoeken aan wie God iets beloofde, binnen welke verbondsrelatie en onder welke voorwaarden.

Deuteronomium 7:9 noemt God de trouwe God, die Zijn verbond en goedertierenheid houdt. Jozua 21:45 verklaart dat geen van de goede beloften die de HERE aan Israël had gedaan, onvervuld bleef.

1 Korintiërs 1:9 zegt dat God getrouw is. In 2 Timoteüs 2:13 staat dat God getrouw blijft, ook wanneer mensen ontrouw zijn. Deze laatste tekst mag niet losgemaakt worden van de omliggende verzen. Paulus spreekt daar zowel over leven met Christus als over de ernst van het verloochenen van Hem. Gods trouw is geen garantie dat ontrouw geen gevolgen heeft.

Voorbeeld uit het dagelijks leven

Een werkgever belooft een werknemer dat hij het overeengekomen loon op de afgesproken datum zal betalen. Als de werkgever zijn belofte nakomt, kan de werknemer op hem vertrouwen. Gods trouw is oneindig betrouwbaarder dan die van mensen. Toch is het voorbeeld bruikbaar: vertrouwen groeit wanneer woorden en daden overeenstemmen.

Wat betekent dit voor ons?

• We mogen God vertrouwen, ook wanneer we niet onmiddellijk begrijpen wat er gebeurt.

• We moeten zelf betrouwbaar zijn in afspraken, werk, huwelijk en vriendschap.

• We moeten Bijbelse beloften zorgvuldig lezen en ze niet veranderen in persoonlijke garanties die de tekst niet geeft.

Kernteksten: Deuteronomium 7:9; Jozua 21:45; 1 Korintiërs 1:9; 2 Timoteüs 2:11-13.

8. God is wijs en kent de mens volkomen

Wat betekent Gods wijsheid?

God ziet meer dan wij. Wij beoordelen situaties vaak vanuit beperkte kennis, emoties of onmiddellijke gevolgen. God kent het volledige beeld en Zijn wijsheid is niet afhankelijk van menselijke vergissingen.

Psalm 139:1-6 beschrijft hoe God de mens door en door kent: zijn zitten en opstaan, zijn gedachten en zijn woorden. De psalmist beseft dat Gods kennis hem volledig omvat. Spreuken 3:5-7 roept de gelovige op op de HERE te vertrouwen en niet uitsluitend op eigen inzicht te steunen.

Romeinen 11:33-36 bezingt de diepte van Gods wijsheid en kennis. De apostel Paulus komt daar na zijn bespreking van Gods handelen met Israël tot verwondering over de rijkdom van Gods wijsheid. Jakobus 1:5 moedigt iemand die wijsheid tekortkomt aan deze van God te vragen.

Voorbeeld uit het dagelijks leven

Een automobilist ziet op een druk kruispunt slechts een beperkt deel van het verkeer. Een verkeersleider die het volledige verkeersbeeld overziet, kan een situatie anders beoordelen dan de bestuurder zelf. Het verschil is niet dat de bestuurder niets weet, maar dat zijn kennis beperkt is. Zo moeten wij voorzichtig zijn wanneer we op grond van één moeilijke gebeurtenis concluderen dat God onrechtvaardig of liefdeloos is. We zien niet alles wat God ziet. Dat ontslaat ons niet van de plicht om de Bijbel zorgvuldig te onderzoeken, maar het vraagt wel om nederigheid.

Wat betekent dit voor ons?

• We moeten niet denken dat ons beperkte inzicht de maatstaf voor Gods handelen is.

• We mogen God om wijsheid vragen wanneer we moeilijke keuzes moeten maken.

• We moeten onderscheid maken tussen wat de Bijbel werkelijk leert en wat wij slechts vermoeden.
  

Kernteksten: Psalm 139:1-6; Spreuken 3:5-7; Romeinen 11:33-36; Jakobus 1:5.

9. God haat het kwaad, maar roept de zondaar tot bekering

Dit onderwerp is bijzonder belangrijk wanneer we het Oude en Nieuwe Testament met elkaar vergelijken. Gods liefde betekent niet dat Hij zonde goedkeurt. Maar Zijn afkeer van zonde betekent evenmin dat Hij geen ontferming wil tonen aan de zondaar.

Ezechiël 18:23 stelt de vraag of God behagen schept in de dood van de goddeloze. Het antwoord is dat Hij wil dat deze zich van zijn weg bekeert en leeft. Ezechiël 33:11 herhaalt deze boodschap. God roept de goddeloze op zich te bekeren. Dit zijn krachtige teksten tegen de voorstelling dat de God van het Oude Testament alleen maar vernietiging zou willen.

Lukas 19:10 verklaart dat de Zoon des mensen gekomen is om het verlorene te zoeken en te redden. In Lukas 15 vertelt Jezus de gelijkenissen van het verloren schaap, de verloren penning en de verloren zoon. Ze laten zien hoe groot de vreugde is wanneer het verlorene teruggevonden wordt. Tegelijk spreekt Jezus ernstig over oordeel en verantwoordelijkheid. In Matteüs 25:31-46 beschrijft Hij het oordeel over de volken. Dezelfde Jezus die verlorenen zoekt, waarschuwt dus voor de gevolgen van een leven zonder gehoorzaamheid aan God.

Voorbeeld uit het dagelijks leven

Denk aan iemand die door verslavend of destructief gedrag zijn relaties beschadigt. Zijn familie kan zijn gedrag afkeuren en tegelijk hopen dat hij hulp zoekt, verantwoordelijkheid neemt en zijn leven verandert. Wie zegt dat liefde betekent dat het gedrag maar aanvaard moet worden, verwart liefde met goedkeuring. Wie zegt dat iemand die verkeerd gehandeld heeft nooit meer kan veranderen, vergeet de mogelijkheid van herstel. Gods karakter laat beide kanten zien: het kwaad is ernstig, en bekering is werkelijk mogelijk.

Wat betekent dit voor ons?

We moeten leren om zonde niet te bagatelliseren, maar ook niet om mensen tot hun zonde te reduceren. De boodschap van het evangelie is geen boodschap dat de mens geen verantwoordelijkheid draagt. Het is de boodschap dat God redding aanbiedt aan schuldige mensen.

Kernteksten: Ezechiël 18:23; Ezechiël 33:11; Lukas 15; Lukas 19:10; Matteüs 25:31-46.

10. God is een Rechter: Zijn oordeel is geen afwijking van Zijn liefde

Een van de grootste misverstanden over de Bijbel is dat het Oude Testament over oordeel spreekt en het Nieuwe Testament over liefde. In werkelijkheid spreken beide Testamenten over Gods liefde én Zijn oordeel.

Nahum 1:2-3 beschrijft God als geduldig, maar ook als Degene die de schuldige niet ongestraft laat. Deze combinatie is belangrijk. Nahum spreekt over Gods oordeel over Nineve, een stad die eerder in het boek Jona gelegenheid kreeg zich te bekeren. Gods geduld betekent niet dat het kwaad voor altijd zonder gevolgen blijft. Psalm 96:13 beschrijft God als de Rechter die de wereld rechtvaardig zal richten.

Handelingen 17:30-31 leert dat God alle mensen oproept tot bekering, omdat Hij een dag heeft bepaald waarop Hij de wereld rechtvaardig zal oordelen door de Man die Hij heeft aangesteld. Hebreeën 10:30-31 waarschuwt dat het ernstig is in de handen van de levende God te vallen. Ook Jezus spreekt over oordeel. In Johannes 5:22-29 wordt zowel Zijn rol in het oordeel als de opstanding van de doden beschreven. Het is daarom onjuist te beweren dat het Nieuwe Testament Gods oordeel heeft afgeschaft.

Voorbeeld uit het dagelijks leven

Stel dat een bedrijf bewust giftige stoffen in een rivier loost. De verantwoordelijke weet dat mensen en dieren hierdoor schade kunnen lijden. Een overheid die dit blijft toelaten, zonder onderzoek of gevolgen, beschermt de samenleving niet. Een rechtvaardige reactie probeert het onrecht te stoppen, de waarheid vast te stellen en verantwoordelijken ter verantwoording te roepen.

Het voorbeeld maakt duidelijk waarom oordeel niet noodzakelijk het tegenovergestelde van liefde is. Rechtvaardigheid is ook van belang voor degenen die door het kwaad getroffen worden. Gods oordeel is natuurlijk niet gelijk aan menselijke rechtspraak: Hij kent alle feiten en oordeelt volmaakt.

Wat betekent dit voor ons?

• We moeten Gods waarschuwingen serieus nemen.

• We mogen niet aannemen dat iedereen automatisch gered wordt, ongeacht zijn verhouding tot God.

• We moeten het oordeel aan God overlaten en zelf geen wraakzuchtige houding aannemen.

• We moeten mensen waarschuwen met ernst én met bewogenheid.

Kernteksten: Nahum 1:2-3; Psalm 96:13; Handelingen 17:30-31; Johannes 5:22-29.

11. God verandert niet: hoe moeten we verschillen tussen beide Testamenten begrijpen?

Nu komen we bij de centrale vraag van deze studie. Als God dezelfde is, waarom lijken sommige passages dan zo verschillend? We moeten onderscheid maken tussen Gods karakter en de manier waarop God in verschillende historische situaties handelt. De Bijbel beschrijft verschillende verbonden, verschillende opdrachten en verschillende fasen in Gods heilsplan. Israël onder het verbond van Mozes leefde niet onder precies dezelfde verbondsbepalingen als de gemeente van Christus onder het Nieuwe Verbond. Dat verschil betekent echter niet dat er twee goden zijn.

Vier belangrijke Bijbelse bewijzen

1. God noemt Zichzelf dezelfde God. In Maleachi 3:6 zegt God: “Voorwaar, Ik, de HERE, ben niet veranderd...” — NBG. De context gaat over Gods trouw aan Zijn verbond met Jakob en Zijn geduld met de nakomelingen van Israël.

2. Jezus en de apostelen erkennen de God van het Oude Testament. In Marcus 12:29 haalt Jezus Deuteronomium 6:4 aan: de HERE is onze God, de HERE is één. Jezus verwerpt de God van Israël dus niet. Hij bevestigt het geloof in de ene God van Israël.

3. De God van het Oude Testament is genadig. Exodus 34:6-7; Psalm 103:8-12 en Ezechiël 18:23 tonen een God die barmhartig is, vergeeft en de bekering van de goddeloze verlangt.

4. De God van het Nieuwe Testament oordeelt. Handelingen 17:30-31, Romeinen 2:6-11 en Openbaring 20:11-15 spreken over Gods oordeel. Het Nieuwe Testament kent dus geen God die het kwaad eenvoudigweg door de vingers ziet.

Deze vier lijnen samen maken duidelijk dat de voorstelling van twee tegengestelde goden niet overeenstemt met de Bijbel.

12. Waarom handelde God in het Oude Testament soms zo streng?

Een eerlijke Bijbelstudie mag de moeilijke teksten niet verbergen. Het Oude Testament beschrijft onder andere de zondvloed, de verwoesting van Sodom en Gomorra en de oordelen over Kanaän. Deze gebeurtenissen roepen begrijpelijke vragen op. We moeten daarbij minstens vier zaken onderscheiden.

A. God is de Schepper en Rechter

Genesis 18:25 stelt de vraag:

Abraham stelt deze vraag in verband met het oordeel over Sodom. Hij gaat ervan uit dat God rechtvaardig zal handelen. De Bijbel presenteert God niet als een mens die uit woede willekeurig straft, maar als de Schepper die volmaakt rechtvaardig oordeelt. Dat betekent niet dat wij iedere afzonderlijke gebeurtenis volledig kunnen verklaren. Het betekent wel dat we Gods karakter moeten beoordelen vanuit wat Hij over Zichzelf openbaart, niet vanuit een veronderstelling dat Hij onrechtvaardig is.

B. De Bijbel beschrijft specifieke historische oordelen

Deuteronomium 9:4-6 legt uit dat Israël het land niet ontvangt vanwege zijn eigen gerechtigheid. De tekst verwijst onder meer naar de goddeloosheid van de volken die er woonden en naar Gods beloften aan de aartsvaders. Deze teksten beschrijven een specifieke fase in de geschiedenis van Israël. Ze geven christenen vandaag geen algemene toestemming om geweld te gebruiken tegen mensen die zij als goddeloos beschouwen. De opdrachten aan Israël binnen het oude verbond mogen niet zonder meer worden overgebracht naar de gemeente onder het Nieuwe Verbond.

C. Gods oordeel sluit Zijn geduld niet uit

De geschiedenis van Nineve laat zien dat God reageert op bekering (Jona 3:5-10). Ook het boek Jeremia toont herhaaldelijk dat God Zijn volk waarschuwt voordat het oordeel komt. De ernst van Gods oordeel moet daarom samen gelezen worden met Zijn herhaalde oproep om terug te keren.

D. Jezus brengt geen tegengestelde God, maar openbaart de Vader

Johannes 14:9 zegt dat wie Jezus gezien heeft, de Vader heeft gezien. Dat betekent niet dat Jezus en de Vader dezelfde Persoon zijn, maar dat Jezus de Vader op volmaakte wijze bekendmaakt. In Johannes 1:14-18 wordt de openbaring van Gods genade en waarheid in Christus beschreven.

De God die in het Oude Testament rechtvaardig oordeelt, is dus dezelfde God die in Christus redding aanbiedt. Het Nieuwe Testament maakt Gods genade bijzonder duidelijk, maar schrapt Zijn heiligheid niet.

13. Een overzicht: hetzelfde karakter in beide Testamenten

Het patroon is duidelijk: de eigenschappen van God vormen geen tegenstelling tussen twee Testamenten. Dezelfde God openbaart Zich in verschillende perioden van de heilsgeschiedenis.

14. Hoe beïnvloedt Gods karakter ons dagelijks leven?

Gods eigenschappen zijn geen abstracte begrippen die alleen voor theologen van belang zijn. Ze beïnvloeden hoe wij leven, beslissingen nemen, anderen behandelen en onze eigen fouten beoordelen.

Omdat God rechtvaardig is, handelen wij eerlijk. We nemen geen geld aan waarop we geen recht hebben, verdraaien geen feiten en behandelen collega's niet anders vanwege hun positie. (Micha 6:8)

Omdat God genadig is, leren wij vergeven. We hoeven fouten niet goed te praten, maar kunnen wel bereid zijn tot herstel wanneer iemand verantwoordelijkheid neemt. (Efeziërs 4:32)

Omdat God geduldig is, behandelen wij anderen met geduld. We trekken niet onmiddellijk conclusies over iemands karakter op basis van één fout. We geven ruimte voor uitleg, correctie en groei. (Kolossenzen 3:12-13)

Omdat God barmhartig is, helpen wij mensen in nood. We beperken ons niet tot medelijden of mooie woorden, maar proberen waar mogelijk praktische hulp te bieden. (Jakobus 1:27; 1 Johannes 3:17-18)

Omdat God heilig is, onderzoeken wij onszelf. We vragen niet alleen wat anderen verkeerd doen, maar ook waar ons eigen denken en handelen moet veranderen. (2 Korintiërs 13:5)

Het doel is niet dat we alleen over Gods eigenschappen kunnen spreken. Het doel is dat onze kennis van God ons denken en gedrag verandert.

15. Persoonlijke verwerking en groepsbespreking

Deze vragen kunnen gebruikt worden voor een Bijbelstudie thuis, in de gemeente of met jongeren en volwassenen.

1 Welke eigenschap van God uit deze studie vind je het moeilijkst te begrijpen?

2 Welke tekst uit het Oude Testament toont volgens jou het duidelijkst Gods liefde?

3 Waarom is het onjuist om Gods genade gelijk te stellen aan het goedkeuren van zonde?

4 Hoe kunnen rechtvaardigheid en barmhartigheid samengaan in het dagelijks leven?

5 Wat leer je uit de vergelijking tussen Maleachi 3:6 en Jakobus 1:17?

6 Welke eigenschap van God zou je deze week bewust willen weerspiegelen?

16. Conclusie: één God, één samenhangend karakter

Vanuit het conservatieve standpunt is de Bijbel geen verzameling boeken waarin twee tegengestelde goden worden voorgesteld. Het Oude en het Nieuwe Testament maken deel uit van één samenhangend getuigenis over de ene God. De God van Abraham, Isaak en Jakob is de God die Jezus Christus gezonden heeft. Zijn liefde was niet afwezig vóór Christus kwam. Zijn rechtvaardigheid is niet verdwenen nadat Christus gekomen is. Zijn genade, heiligheid, trouw, geduld en oordeel moeten samen worden begrepen.

Exodus 34:6-7 laat zien hoe God Zichzelf bekendmaakt: barmhartig en genadig, geduldig, rijk aan goedertierenheid en trouw, maar niet onverschillig tegenover schuld. Johannes 3:16 laat zien hoe Zijn liefde tot uitdrukking komt in het geven van Zijn Zoon. Handelingen 17:30-31 laat zien dat dezelfde God mensen oproept tot bekering en de wereld rechtvaardig zal oordelen.

Deze teksten spreken elkaar niet tegen. Samen leren ze ons dat Gods liefde geen zwakte is, Zijn rechtvaardigheid geen willekeur en Zijn genade geen goedkeuring van het kwaad. De belangrijkste les is daarom niet dat de God van het Nieuwe Testament anders is dan de God van het Oude Testament, maar dat we de ene God moeten leren kennen zoals Hij Zichzelf in de gehele Bijbel openbaart.

Wie Gods karakter werkelijk wil leren kennen, moet niet slechts enkele teksten over liefde of oordeel lezen. Hij moet de hele Schrift onderzoeken, de context respecteren en bereid zijn zich door Gods Woord te laten corrigeren. Dat is ook de houding die past bij de overtuiging van de Bijbel: niet onze voorkeuren bepalen wie God is, maar Gods eigen openbaring bepaalt hoe wij Hem leren kennen.