Peter Vandebuerie

Hoe verstaan we de bijbel?

Een conservatieve en methodische bijbelstudie methode voor beginners

Hoofdgedachte:

Wij proberen niet de Bijbel te laten zeggen wat wij willen, maar willen ontdekken wat God door de Schrift heeft gezegd en wat Hij van ons verlangt.

Een goede methode bestaat uit twee niveaus:

Hermeneutische principes — dit zijn regels die ons helpen de betekenis van de tekst te ontdekken.
CENI — een belangrijk hulpmiddel om vast te stellen wat God ons gebiedt, leert en noodzakelijk maakt.

1. Begin met het juiste uitgangspunt

De Bijbel is niet slechts een verzameling menselijke religieuze gedachten.

2 Timoteüs 3:16–17

“Elk van God ingegeven schriftwoord is ook nuttig om te onderrichten, te weerleggen, te verbeteren en op te voeden in de gerechtigheid,opdat de mens Gods volkomen zij, tot alle goed werk volkomen toegerust.”

2 Petrus 1:20–21

De Schrift komt voort uit mensen die spraken door de Heilige Geest gedreven.

Daarom is de eerste vraag niet:

“Wat betekent deze tekst voor mij?”

maar:

“Wat heeft God hier gezegd?”

Pas daarna vragen we:

“Wat betekent dit voor mij?”

2. De eerste regel: lees de tekst

Begin altijd met de tekst zelf.

Stel eenvoudige vragen:

Wie spreekt?
Tegen wie?
Waar?
Wanneer?
Wat gebeurt er?
Wat wordt bevolen?
Wat wordt beloofd?
Wat wordt verboden?
Welke woorden worden herhaald?
Welke conclusie trekt de schrijver?

Voorbeeld: Handelingen 2:38

“En Petrus antwoordde hun: Bekeert u en een ieder van u late zich dopen op de naam van Jezus Christus, tot vergeving van uw zonden, en gij zult de gave des Heiligen Geestes ontvangen.”

Ontdek als student eerst zelf wat de tekst zegt:

Wie spreekt? Petrus, de apostel Tegen wie? De mensen (Joden) in Jeruzalem Wat moeten zij doen? Bekeren en zich laten dopen Waarom? Met het oog op de vergeving van zonden en het ontvangen van de Heilige Geest

Pas daarna ga je naar andere teksten.

3. Context — de tekst staat nooit alleen

Gebruik de contextcirkel:

Vers → alinea → hoofdstuk → boek → Nieuwe Testament → hele Bijbel

Voorbeeld: Johannes 3:16

Je kunt niet verantwoord alleen Johannes 3:16 lezen en vervolgens concluderen wat de Bijbel leert over redding.

4. Genre herkennen

Niet ieder gedeelte moet op dezelfde manier gelezen worden.

Geschiedenis

Bijvoorbeeld: het boek Handelingen.

Vraag:

Wat gebeurde er? Wie deed wat, waar en waarom?

Poëzie

Bijvoorbeeld: het boek Psalmen.

Vraag:

Welke beelden en vergelijkingen gebruikt de schrijver?

Wijsheidsliteratuur

Bijvoorbeeld: het boek Spreuken.

Vraag:

Welke algemene levenswijsheid wordt gegeven? Wat leert dit mij over goed leven?

Profetie

Vraag:

Wat was de oorspronkelijke boodschap van de profeet en voor wie was de boodschap bedoeld?

Nieuwtestamentische brieven

Vraag:

Welke leer en praktische instructies geeft de schrijver aan deze christenen?

Dit voorkomt dat we bijvoorbeeld poëtische beeldspraak als letterlijk onderwijs behandelen. Je behoort een tekst te lezen zoals hij bedoeld is. Poëtische beeldspraak moet je bijvoorbeeld niet automatisch letterlijk nemen. Als Psalm 23 zegt dat God mijn herder is, betekent dat niet dat God letterlijk een schaapherder is, maar dat het beeld iets leert over Gods zorg en leiding.

5. CENI — hoe bepalen we wat God ons leert?

Binnen de conservatieve hermeneutiek is CENI een belangrijk hulpmiddel. CENI is de afkorting van de Engelse woorden Commands, Examples en Necessary Inference

C — Commands = Geboden

God kan rechtstreeks iets gebieden.

Voorbeeld: Mattheüs 28:19–20

Jezus geeft zijn apostelen opdracht:

mensen tot discipelen te maken;
hen te dopen;
hen te leren alles te onderhouden wat Hij bevolen heeft.

Hier hebben we een expliciete opdracht.

Praktische vraag

“Is dit een gebod dat vandaag nog voor christenen geldt, of was het specifiek voor de apostelen?”

Daarvoor moet je vervolgens de context en andere teksten onderzoeken.

E — Examples = Voorbeelden

Soms laat de Bijbel door het handelen van de eerste christenen zien hoe een opdracht werd uitgevoerd.

Voorbeeld: de doop

In Handelingen 8:35–39:

Filippus verkondigt Jezus.
De Ethiopiër reageert.
Hij vraagt om gedoopt te worden.
Zij gaan beiden het water in.
Filippus doopt hem.

Dit is een voorbeeld van hoe mensen in de eerste gemeente op het evangelie reageerden.

Maar hier moeten we voorzichtig zijn:

Niet ieder Bijbels voorbeeld is automatisch een bindend voorschrift.

Daarom moeten we vragen:

Is dit slechts een gebeurtenis, of bevestigt het een patroon dat elders wordt geleerd?

N — Necessary Inference = Noodzakelijke gevolgtrekking

Dit is misschien het meest kenmerkende en tegelijkertijd het meest verkeerd gebruikte onderdeel van CENI.

Een noodzakelijke gevolgtrekking betekent:

De conclusie staat niet letterlijk in één zin, maar kan niet anders worden geconcludeerd als we de tekst serieus nemen.

Voorbeeld: de instelling van de maaltijd

In Handelingen 20:7 lezen we:

“En toen wij op de eerste dag der week samengekomen waren om brood te breken, hield Paulus een toespraak tot hen en, daar hij van plan was de volgende dag te vertrekken, zette hij zijn rede voort tot middernacht.”

De tekst zegt expliciet dat zij op de eerste dag van de week samenkwamen en brood braken.

De tekst zegt niet letterlijk:

“Christenen moeten iedere eerste dag van iedere week het avondmaal vieren.”

Maar wanneer je dit samenleest met:

Handelingen 2:42
1 Korintiërs 11:23–26
1 Korintiërs 16:1–2

kan er een Bijbels patroon worden vastgesteld.

Belangrijk: een noodzakelijke gevolgtrekking is sterker dan:

“Het zou kunnen.”

Het moet werkelijk noodzakelijk volgen.

En vervolgens:

Welke implicaties heeft dit voor ons?

Dat voorkomt dat iedere mogelijke implicatie automatisch tot een bindend gebod wordt verheven.

6. Een belangrijk onderscheid: noodzakelijk ≠ mogelijk

Dit is essentieel.

Stel dat de Bijbel zegt:

“De eerste dag der week…”

Dan kun je misschien verschillende dingen bedenken die mogelijk uit de tekst volgen.

Maar:

Mogelijke gevolgtrekking

“Misschien bedoelt dit dat…”

Waarschijnlijke gevolgtrekking

“Het lijkt erop dat…”

Noodzakelijke gevolgtrekking

“Dit kan, gezien de tekst en context, niet anders worden begrepen.”

Alleen het laatste behoort tot Necessary Inference.

Voorbeeld: zingen in de samenkomst

Dit is een mooi voorbeeld uit de praktijk van gemeenten van Christus.

Lees:

Efeziërs 5:19 (SVV)

“Sprekende onder elkander met psalmen, en lofzangen, en geestelijke liederen, zingende en psalmende den Heere in uw hart;”

Kolossenzen 3:16

“Het woord van Christus wone rijkelijk in u, zodat gij in alle wijsheid elkander leert en terechtwijst en met psalmen, lofzangen en geestelijke liederen zingende, Gode dank brengt in uw harten.”

Hier vinden we een duidelijke opdracht om elkaar door middel van geestelijke liederen te onderwijzen en te vermanen.

CENI-analyse

C — Command

Er wordt opgedragen te zingen.

E — Example

De vroege christenen zongen.

Zie bijvoorbeeld Handelingen 16:25.

N — Necessary inference

De gemeente behoort gezamenlijk God te aanbidden en elkaar door middel van geestelijke liederen op te bouwen.

Daarna ontstaat een verdere vraag:

Welke vormen van muziek zijn door deze teksten geautoriseerd?

Dat is precies het punt waarop hermeneutiek noodzakelijk wordt.

Je moet niet simpelweg zeggen:

“Ik vind dit mooi.”

maar:

“Welke vorm van aanbidding heeft God in het Nieuwe Testament geautoriseerd?”

Voorbeeld: de maaltijd van de Heer

Lees:

Mattheüs 26:26–29
Handelingen 2:42
Handelingen 20:7
1 Korintiërs 11:23–29

CENI-analyse

C — Command

Jezus gaf de opdracht dit te doen.

E — Example

De eerste christenen kwamen samen en braken brood.

N — Necessary inference

De maaltijd behoort onderdeel te zijn van de aanbidding van de gemeente.

Daarna onderzoek je:

Wanneer?

Handelingen 20:7 geeft een concreet voorbeeld van de eerste dag van de week.

Dit is een goed voorbeeld om studenten te leren niet één vers te isoleren, maar verschillende stukken bewijs samen te brengen.

Voorbeeld: gemeenteorganisatie

Lees:

Handelingen 14:23
Handelingen 20:17, 28
1 Timoteüs 3:1–13
Titus 1:5–9
1 Petrus 5:1–4

CENI-analyse

C — Commands

Er zijn kwalificaties voor oudsten.
Er zijn kwalificaties voor diakenen.

E — Examples

Gemeenten hadden oudsten.

N — Necessary inference

Lokale gemeenten behoren georganiseerd te zijn volgens het onderwijs van het Nieuwe Testament.

Dit helpt ons vervolgens om kritisch te kijken naar moderne kerkstructuren:

Is deze structuur afkomstig uit de Schrift, of hebben wij haar zelf toegevoegd?

7. Het principe van Bijbelse autoriteit

Hier ligt uiteindelijk het hart van deze methode.

Kolossenzen 3:17

“En al wat gij doet met woord of werk, doet het alles in de naam des Heren Jezus, God, de Vader, dankende door Hem!”

De vraag is dus:

Heeft Christus hiervoor autoriteit gegeven?

Dat noemen we ook wel het principe van het gezag van de Schrift.

Vraag bij iedere geloofspraktijk:

Waar heeft God dit geautoriseerd?

Niet:

“Waar verbiedt God dit?”

Want het feit dat iets niet uitdrukkelijk verboden wordt, betekent niet automatisch dat het daarom geautoriseerd is.

8. Het onderscheid tussen hulpmiddel en autoriteit

Dit is heel belangrijk.

De Bijbel is de autoriteit.

Andere zaken zijn hulpmiddelen:

commentaren
concordanties
woordenboeken
Griekse/Hebreeuwse lexicons
Bijbelkaarten
historische bronnen
preken
studiemateriaal

Een commentaar kan helpen begrijpen wat een tekst betekent.

Maar:

“Mijn commentaar zegt het” is geen Bijbelse autoriteit.

De uiteindelijke vraag blijft:

“Wat zegt de Schrift?”

9. Exegese versus Eisegese

Deze twee woorden zou iedere beginner moeten leren.

EXEGESE

De betekenis uit de tekst halen.

Wat heeft de schrijver bedoeld?

EISEGESE

Mijn eigen ideeën in de tekst leggen.

Wat wil ik dat deze tekst betekent?

Voorbeeld

Iemand heeft al besloten:

“De doop is alleen een symbolische handeling.”

Daarna leest hij Handelingen 2:38.

Hij zoekt vervolgens manieren om “tot vergeving van zonden” anders te verklaren.

Dat is gevaarlijk.

De betere methode is:

Eerst onderzoeken wat Handelingen 2:38 zegt, daarna vergelijken met alle andere relevante teksten.

10. Een praktisch werkblad voor iedere Bijbelstudie

BIJBELSTUDIE-WERKBLAD

1. Tekst: Welke passage bestudeer ik?

2. Context: Waar gaat dit gedeelte over?

3. Auteur: Wie schreef dit?

4. Publiek: Aan wie werd het geschreven?

5. Observatie: Wat staat er?

6. Belangrijke woorden: Welke woorden worden herhaald of benadrukt?

7. Genre: Wat voor soort tekst is dit?

8. Gebod: Is er een rechtstreeks gebod?

9. Voorbeeld: Is er een relevant Bijbels voorbeeld?

10. Noodzakelijke gevolgtrekking: Wat volgt noodzakelijk uit de tekst?

11. Vergelijkbare teksten: Wat zegt de rest van de Bijbel?

12. Conclusie: Wat leert de Bijbel?

13. Toepassing: Wat moet ik geloven, veranderen of doen?

11. De gouden regel

Ik zou de hele methode uiteindelijk samenvatten in zeven vragen:

1. Wat staat er? 2. Wat betekent het in zijn context? 3. Wat zegt de rest van de Bijbel hierover? 4. Is er een gebod? 5. Is er een Bijbels voorbeeld? 6. Is er een noodzakelijke gevolgtrekking? 7. Wat moet ik daarom geloven en doen?

En één laatste controle vraag:

“Heb ik mijn conclusie uit de Bijbel gehaald, of heb ik mijn conclusie eerst bepaald en daarna teksten gezocht?”

Dat onderscheid tussen exegese en eisegese is waarschijnlijk één van de belangrijkste lessen die een beginnende Bijbelstudent behoort te leren.